logo_acpirpomoc

Kilka słów o rozwoju przedszkolaka

Wiek przedszkolny to czas wielkich zmian. Mały człowiek dobrze już opanował najbliższe otoczenie. Radzi sobie z wymaganiami jakie stawia mu środowisko domowe – poznał je i podporządkował. W początkowym okresie swojego życia uczył się świata głównie przy użyciu własnych rąk (macał, smakował, manipulował) i obserwacji zachowania innych ludzi.

Aż przyszedł czas, do nowego poznania, do podboju nowych terytoriów. Dziecko wkracza w nieznane, przesycone bodźcami otoczenie. Znów poznaje i bada – z użyciem coraz sprawniejszych i wytrenowanych mięśni, precyzyjnych ruchów i nową zdobyczą – mową. Może więc pytać, mieć wątpliwości, opisywać. Poznaje świat relacji społecznych, stara się znaleźć w nim miejsce dla siebie, dorosłych i rówieśników – którzy nagle wypełnili jego otoczenie. Zadań do wykonania w tym okresie jest bardzo wiele. Warto prześledzić, jakimi narzędziami dysponuje mały człowiek aby poradzić sobie z czekającymi wyzwaniami, co my dorośli możemy zrobić, aby ten rozwój przebiegał w sposób harmonijny i niezakłócony.

Samodzielność

Przedszkolak (3-6 lat) jest ufnym, żywym, energicznym „koziołkiem", który początkowo bardzo silnie i dużo sprawdza i bada, „chłonie" otaczający świat. Dziecko ma zaufanie do siebie – jak nigdy dotąd i rzadko kiedy później, ma pełną gotowość do próbowania, zdobywania nowych doświadczeń „obmacywania" świata, eksploracji, wchodzenia w nowe doświadczenia, zdarzenia, interakcje. Wiele dzieci w tym czasie przejawia nadmierną inicjatywę. Eksploruje nawet takie obszary, które mogą być zagrażające. Warto o tym pamiętać stwarzając takie warunki przedszkolakowi, które zapewnią mu możliwość zdobywania nowych doświadczeń a równocześnie dadzą nam dorosłym możliwość kontroli. Wspinanie, skakanie, zaglądanie – to typowa aktywność przedszkolaka. Warto mu na to pozwolić. Dorosły powinien być w pobliżu i czuwać, jednak nadmierne ograniczanie tej naturalnej aktywności dziecka, ciągłe powtarzanie „uważaj, bo się przewrócisz" czy „nie wchodź, bo spadniesz" może znacznie ograniczyć naturalną ciekawość dziecka, a w przypadku dzieci lękowych nawet lęk nasilać i prowadzić do wycofania i kłopotów z uzyskaniem samodzielności. Pamiętajmy, że drobne siniaki i skaleczenia szybko się zagoją, jednak uogólniony lęk może na długo ograniczyć czerpanie radości z życia naszemu dziecku. To, co jest głównym celem rozwojowym tego okresu to nabranie samodzielności, rozumianej jako samokontrola zachowania, stanów wewnętrznych, przeżyć emocjonalnych. Samokontrola ta pozwala na stopniowe oddalenie od rodziców – a więc również przyswojenie zasad, nakazów, norm, zakazów, których do tej pory dostarczali dorośli. Zależy więc nam na tym, aby pod koniec okresu przedszkolnego, dziecko samo wiedziało co może być dla niego niebezpieczne. Kiedy obserwujemy półtoraroczne dziecko, zauważamy, że stara się ono stale być w pobliżu swoich opiekunów. W przypadku dziecka przedszkolnego, następuje wielka zmian – coraz częściej będzie domagało się samodzielności. Okres przedszkolny daje początek późniejszym sukcesom lub porażkom w życiu wśród ludzi, kształtując jego gotowość do samodzielnego podejmowania rozmaitych wyzwań i wiary w to, że sobie z tymi wyzwaniami poradzi.

Egocentryzm i emocje

W tym wieku dochodzi do przesunięcia zainteresowań z tego co zewnętrzne – dostępne za pomocą zmysłów, na to co wewnętrzne i nie dostępne bezpośredniemu badaniu. Jest to proces, tak więc jeszcze trzylatki skoncentrowane są na przedmiocie, a dzieci starsze – sześcioletnie bardziej na przeżyciach wewnętrznych i relacjach społecznych. Należy pamiętać, że zachowaniem dziecka nadal rządzą emocje. Im silniejsze, tym mocniejsza ich władza nad zachowaniem dziecka. W tym okresie, kiedy dziecko spostrzeże coś nowego, nie jest w stanie pohamować się, aby się tym nie zainteresować. Wszystko chce mieć i to mieć natychmiast. Oczywiście przedszkolak chce (w tym okresie) mieć wszystko dla siebie, bez względu na to do kogo to należy i czy sprawi tym komuś przykrość czy nie. Często pojawiają się więc zachowania agresywne, bunt i niezadowolenie. Stopniowo jednak staje się ono gotowe do zabawy i współpracy z innymi ludźmi. Dziecko przedszkolne zwiększa zakres kontroli nad swoim działaniem, które staje się coraz bardziej przemyślane. Coraz lepiej rozumie myśli i uczucia innych ludzi. Zaczyna kontrolować (choć dopiero pod koniec tego okresu) swoje emocje. Około czwartego roku życia pojawia się zdolność do samokontroli, co przejawia się w powstrzymywaniu od natychmiastowego działania i ujawniania emocji, planowaniu działań, dostosowywaniu do poleceń, próśb i norm kulturowych. Pięcio-sześciolatki potrafią już kontrolować wyrażanie silnych emocji. Badania wykazały np. różnice w maskowaniu rozczarowania. Skuteczniej udaje się to dziewczynkom niż chłopcom.

Dwu i trzylatki w niewielkim stopniu potrafią zrozumieć, że inne osoby postrzegają i odczuwają otaczającą rzeczywistość inaczej niż one same (np. dostosowują mowę i zabawę do potrzeb towarzyszy – inaczej mówią do małych dzieci a inaczej do dorosłych). Cztero i pięciolatki zaczynają (!) wytwarzać całą serię złożonych zasad, dzięki którym będą w stanie wykryć, co druga osoba widzi i odczuwa.

Bunt

Teorie rozwojowe mocno podkreślają, że okres przedszkolny to czas separacji od rodziców, buntowania się przeciwko propozycjom dorosłych, sugerowanym rozwiązaniom. Dorosły dla dziecka w wieku przedszkolnym jest źródłem frustracji, ograniczeń, nakazów i zakazów. Większość rodziców staje się też dla dziecka w tym okresie autorytetami, to znaczy kimś kto pokazuje różne możliwości działania, społecznie akceptowane formy rozwiązywania konfliktów, manifestowania emocji itp . Dziecko często przeciwstawia się woli rodziców czy dziadków – potrafi odmówić uczestnictwa w zabawach proponowanych przez dorosłego, nawet gdy są dla niego atrakcyjne! W wieku trzech lat nasilają się przypadki jawnej odmowy. Słówko „NIE" staje się ulubionym zwrotem naszego przedszkolaka Dziecko obstaje przy swoim żądaniu i trudno jest mu przyjąć inne rozwiązanie albo z niego zrezygnować. Dziecko dąży do samodzielności. Chce robić wszystko samo, być niezależne. A równocześnie jest mu bardzo trudno na coś się zdecydować. Zamiast więc pytać przedszkolaka „co chcesz pić do śniadania?" raczej dajmy mu prosty wybór; „sok czy woda?"

Ruch

Należy pamiętać, że człowiek w wieku 3-6 lat znajduje się w jednej z najbardziej energetycznych faz rozwojowych. Jest to faza największej ruchliwości fizycznej, społecznej i psychicznej. To szczytowy moment rozwoju funkcji lokomocyjnych – dziecko staje się bardziej intruzywne (dziecko wypełnia sobą całą dostępną mu przestrzeń, wszędzie są jego zabawki, wścibsko dopytuje się o wszystko i wszystkich, bywa napastliwe, posuwa się do fizycznego ataku) i inkluzywne (gotowe włączyć wszystko, z czym się spotyka do własnego fizycznego i psychicznego świata), swobodnie przekracza trudne do przekroczenia fizyczne bariery (np. wchodzi do szafy, wspina się na półki) tworząc coraz szerszy (zdaje się często) nieograniczony zasięg celów.
Dzieci stają się coraz sprawniejsze ruchowo, co zwiększa poczucie niezależności i pomaga w poznawaniu świata. Najbardziej widoczny jest ogromny postęp w opanowaniu mięśni dużych oraz poprawę w posługiwaniu się mniejszymi mięśniami , czyli ruchach precyzyjnych. Trzylatek potrafi pozbierać płatki kukurydziane, a pięciolatek nawlec na sznurek koraliki. W okresie piątego, szóstego roku życia dzieci biegają, skaczą, wdrapują się, przeskakują, jeżdżą na rowerze. Ale posługiwanie się ołówkiem, kredką, wycinanie nożyczkami sprawia jeszcze trudności w wieku pięciu, sześciu lat. Wychowawcy w przedszkolu powinni pamiętać, że naprawdę rzadko zdarzają się dzieci uzdolnione manualnie.

Zdrowie

Warto pamiętać, że układ odpornościowy każdego człowieka wymaga czasu, aby osiągnąć pełną sprawność. W okresie przedszkolnym dzieci średnio zapadają na 6-8 infekcji w ciągu roku (najczęściej są to przeziębienia i grypy). Z powodu swojej ruchliwości często narażone są również na rozmaite wypadki. W każdym wieku, sytuacje niebezpieczne przytrafiają się częściej chłopcom niż dziewczynkom. Większość wypadków w tym okresie przytrafia się (o czym warto pamiętać) w domu!

Mowa

Kolejny ważny proces (prócz rozwoju funkcji lokomotorycznych) to rozwój funkcji komunikacyjnych – coraz lepsze posługiwanie się językiem, pozwala na zadawanie coraz bardziej złożonych i precyzyjnych pytań o świecie (choć nie zawsze pozwala na zrozumienie wszystkich docierających do przedszkolaka treści). Język dziecka w wieku dwóch i pół roku zawiera około 600 słów, w wieku pięciu, sześciu lat wzrasta do 15 tysięcy. Około trzeciego roku życia dzieci zaczynają stawiać pytania i prawidłowo budować zdania przeczące. Pamiętajmy, że bogactwo i zróżnicowanie języka, którego w tym okresie słucha dziecko jest niezwykle ważny i długoterminowy wpływ na sposób rozwoju mowy dziecka. Ważne jest np. stosowanie w tym okresie czytania dialogowego (które polega na tym, że podczas czytania dziecku książeczki, równocześnie zadajemy mu pytania, na które nie można odpowiedzieć przez wskazanie obrazka np. „Co się teraz dzieje z misiem?" „A jak się nazywa to, co żabka trzyma w łapce"), które znacznie wzbogaca słownik dziecka i korzystnie wpływa na rozwój funkcji poznawczych.

Pamięć

Stopniowo też udoskonala się ich pamięć. dopiero cztero, pięciolatki zaczynają rozumieć, że żeby coś zapamiętać lub coś zapomnieć, potrzeba uwagi i poznania. Dlatego od trzylatków pytanych, co było na obiad w przedszkolu, najczęściej można usłyszeć, że codziennie jest pomidorowa.

Myślenie

Około drugiego roku życia, przedszkolak zaczyna używać symboli, posiada zdolność do myślenia o przedmiotach bez bezpośredniego kontaktu z nimi oraz zdolność do działań symbolicznych. Jest to związane ze zdolnością do umysłowego wyobrażania.

Dziecko w wieku przedszkolnym polega przede wszystkim na wyglądzie przedmiotu, to percepcja "wygrywa" z oceną poznawczą. Myślenie dziecka w tym okresie nie jest odwracalne. Nie potrafi ono cofnąć swojego rozumowania do momentu rozpoczęcia czynności. Dziecko zwraca uwagę na jedną tylko własność sytuacji, a pomija inne, nawet najbardziej istotne. kiedy trzylatkom pokazuje się gąbkę pomalowaną tak, że wygląda jak skała, część z nich na pytanie co to jest? odpowie „skała" reszta „gąbka". Dopiero pięciolatki potrafią powiedzieć „gąbka, która wygląda jak skała"

Przedszkole

Dziecko w momencie pójścia do przedszkola poszerza obszar środowiska, w jakim przebywa. Dzięki środowisku przedszkolnemu uzyskuje większą możliwość nawiązywania kontaktów ze swoimi rówieśnikami, dodatkowo w sposób usystematyzowany i planowy, zapoznaje się z nowymi umiejętnościami oraz normami, co umożliwia dalszy rozwój nie tylko psychiczny, ale i społeczny. W przedszkolu dziecko ma możliwość zbierania dodatkowego doświadczenia, poprzez poznawanie budynku, wszystkich jego pomieszczeń, placu zabaw na terenie przedszkola czy też szeregu nowych przedmiotów i zjawisk.

Wiek przedszkolny to okres, w którym dziecko powinno mieć zapewnione takie warunki, które dadzą możliwość dalszego rozwój zarówno fizycznego, społecznego oraz emocjonalnego. Umożliwią mu w ten sposób lepsze funkcjonowanie w momencie rozpoczęcia nauki szkolnej oraz rozwiną potrzebną w tym okresie większą samodzielność. Kontakt dziecka ze środowiskiem pozadomowym uczy sposobu życia w świecie pełnym ludzi i przedmiotów, uczy większego usamodzielnienia się oraz radzenia sobie z nowymi sytuacjami. Pragnie ono nie tylko biernie, ale przede wszystkim aktywnie zapoznać się z tym dalszym, a zarazem nowym dla niego otoczeniem.

Opracowanie: Magdalena Śniegulska

PSYCHOniezbędnik

Warto wiedzieć

  • 1
  • 2
  • 3
Prev Next

Psychoterapia szyta na miarę

Kiedyś psychoterapeuci wiedzę o tym, co jest dla kogo dobre wynosili z teorii. Różne teorie oferowały różne recepty na to, jak pomagać ludziom i stymulować wewnętrzny rozwój człowieka. Teraz mamy też wyniki badań empirycznych, które pomagają w uporządkowaniu wiedzy o tym, jaka pomoc dla kogo będzie najbardziej efektywna. Znaczenie ma,...

Read more

Jak okiełznać czterolatka?

– Mamo, nudzi mi się! – Olek podchodzi do rozmawiającej przez telefon Asi, łapie ją za rękę i ciągnie do siebie.– Nie przeszkadzaj mi teraz, nie widzisz, że rozmawiam z ciocią? – Asia próbuje wyplątać swoją dłoń z uchwytu synka. – Idź i się pobaw. Wymyśl coś sobie, inteligentne dzieci...

Read more

Skąd się biorą dziecięce lęki? (Podpowia…

Czego boją się dzieci: Lęk to naturalna reakcja, która chroni dziecko przed różnymi niebezpiecznymi sytuacjami. W toku rozwoju dziecko doświadcza różnego rodzaju lęków, charakterystycznych dla wieku. Większość z nich zanika wraz z tym jak dziecko uczy się czego może się spodziewać w różnych sytuacjach i jak sobie z tym radzić. Niemowlę boi...

Read more

Z PSYCHOniezbędnika